Vào dịp Rằm tháng 7 Âm lịch (Tết Trung nguyên / Lễ Vu lan), tục cúng cô hồn trở thành một nét văn hóa tâm linh phổ biến ở nhiều vùng miền, đặc biệt là tại TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ. Mâm cúng thường gồm trái cây, bánh bánh, tiền lẻ, đồ ăn… Sau khi gia chủ cúng xong, màn “giựt cô hồn” diễn ra rầm rộ, tạo nên không khí náo nhiệt.

Tuy nhiên, những năm gần đây, hành vi “giựt cô hồn” nhiều nơi biến tướng thành chen lấn, tranh giành thô bạo, thậm chí xông vào nhà bê cả mâm cúng khi gia chủ chưa làm lễ xong. Điều này làm phát sinh câu hỏi pháp lý: Hành vi “giựt cô hồn” có vi phạm pháp luật và có bị coi là Tội cướp giật tài sản hay không? Hãy cùng Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng tìm hiểu sau đây.

1. Bản chất văn hóa và pháp lý của tục “Giựt cô hồn”

Về mặt xã hội và phong tục, cúng cô hồn là nghi thức chia sẻ, bố thí, “phát lộc”. Việc những người đến giật mâm cúng đặc biệt là trẻ em hoặc người nghèo mang ý nghĩa là sự cho đi, mang lại may mắn cho gia chủ, gia chủ thường tán thành, thậm chí coi việc có đông người đến giật là điềm may mắn, giải xả xui xẻo.

Về mặt pháp lý:

• Khi tài sản (mâm cúng, tiền cúng) đã được gia chủ thả/ném ra đường hoặc tuyên bố “xong lễ, mời mọi người lấy”: Đây được coi là hành vi từ bỏ quyền sở hữu tài sản của gia chủ. Khi tài sản không còn thuộc quyền sở hữu của ai, người dân đến lấy không bị coi là chiếm đoạt tài sản của người khác.
• Do đó, “giựt cô hồn” đúng nghĩa truyền thống KHÔNG PHẢI là hành vi cướp giật tài sản.

Tuy nhiên, cần tách bạch rất rõ giữa tập quán văn hóa và hành vi biến tướng. Khi người tham gia xông vào giật đồ khi gia chủ chưa cúng xong, chưa đồng ý cho lấy, hoặc giật luôn cả tiền mặt giá trị lớn, bàn ghế, mâm, vật dụng riêng của gia chủ, thì hành vi đó không còn là “lấy lộc” theo phong tục nữa mà đã chuyển sang xâm phạm quyền sở hữu và trật tự công cộng

2. Khi nào “Giựt cô hồn” trở thành Tội cướp giật tài sản?

Để một hành vi giật đồ cúng bị xem xét theo tội cướp giật tài sản, cần nhìn vào bốn yếu tố cấu thành cơ bản.

Thứ nhất là khách thể bị xâm hại. Ở đây là quyền sở hữu tài sản của người khác. Nếu mâm cúng hoặc tài sản gắn với mâm cúng vẫn đang thuộc sự quản lý của gia chủ, thì việc giật lấy trái phép là xâm phạm quyền sở hữu được pháp luật bảo vệ.

Thứ hai là mặt khách quan của hành vi. Điều 171 Bộ luật Hình sự hướng tới hành vi cướp giật theo kiểu công khai, nhanh chóng. Trong bối cảnh giật đồ cúng, các biểu hiện thường gặp là:

• Xông vào giật tiền, bánh kẹo, lễ vật khi gia chủ chưa cúng xong;
• Bê cả mâm cúng hoặc bàn đựng lễ vật rồi bỏ chạy;
• Giật tài sản trên tay hoặc ngay trước mặt gia chủ;
• Hành hung hoặc xô đẩy để chiếm đoạt và tẩu thoát.

Thứ ba là chủ thể thực hiện hành vi. Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự đối với tội cướp giật tài sản trong trường hợp tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Thứ tư là mặt chủ quan. Tội cướp giật tài sản được thực hiện với lỗi cố ý. Người vi phạm nhận thức được tài sản đó không thuộc về mình, biết việc giật lấy là trái pháp luật nhưng vẫn thực hiện để chiếm đoạt.

Một điểm rất quan trọng cần nhấn mạnh là: không phải cứ mang danh “giật cô hồn” thì hành vi đương nhiên được miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Khi đủ các dấu hiệu nêu trên, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xử lý như một vụ án xâm phạm sở hữu thông thường.

3. Mức xử phạt đối với hành vi “Giựt cô hồn” biến tướng

Về xử phạt hành chính, nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP.

Theo hướng áp dụng phổ biến đối với nhóm hành vi này:

• Hành vi gây mất trật tự công cộng có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền; trường hợp tụ tập nhiều người, gây náo loạn, chen lấn, xô đẩy ở nơi công cộng thì mức phạt có thể cao hơn theo Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
• Hành vi xâm hại tài sản, trong đó có cướp giật tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị phạt tiền theo Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP..

Về trách nhiệm hình sự, nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội cướp giật tài sản thì mức cơ bản theo Điều 171 là phạt tù từ 1 năm đến 5 năm. Nếu có tổ chức, dùng thủ đoạn nguy hiểm, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, hoặc chiếm đoạt tài sản giá trị lớn hơn, khung hình phạt có thể tăng lên từ 3 năm đến 10 năm, 7 năm đến 15 năm, hoặc 12 năm đến 20 năm, thậm chí tù chung thân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. [Nguồn: Bộ luật Hình sự hợp nhất, Điều 171]

Ngoài ra, nếu việc giật cô hồn biến tướng kéo theo đánh nhau, đập phá, cản trở giao thông, tụ tập gây náo loạn khu dân cư, thì người vi phạm còn có thể bị xem xét về Tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự. Điều luật này quy định khung cơ bản là phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm; trường hợp có tổ chức, dùng vũ khí, hung khí, gây cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc hành hung người can thiệp thì bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm.

4. Lời khuyên pháp lý để tránh rủi ro khi tham gia các hoạt động tín ngưỡng

Đối với gia chủ, cách an toàn nhất là chỉ cho lấy lộc sau khi đã hoàn tất nghi thức cúng và nên thể hiện ý chí thật rõ ràng. Nếu muốn chia lộc, nên chuẩn bị các phần quà nhỏ, dễ phát, hạn chế bày tiền mặt giá trị lớn hoặc vật dụng dễ bị lợi dụng giật cả mâm. Cũng không nên đặt bàn ghế, khay, tài sản sinh hoạt của gia đình lẫn vào khu vực phát lộc.

Đối với người tham gia, cần nhớ rằng chỉ nên lấy lễ vật khi gia chủ đã cúng xong và có tín hiệu cho phép. Tuyệt đối không xông vào giật khi hương còn cháy, khi gia chủ đang khấn hoặc khi chưa có sự đồng ý. Càng không được lấy các vật không phải đồ phát lộc như bàn, ghế, mâm, điện thoại, ví tiền hay tài sản cá nhân khác.

Về mặt ứng xử, không nên tụ tập thành nhóm để tranh cướp, không mang theo bao tải, xe máy chờ sẵn, không xô đẩy hay dùng bạo lực. Một khi hành vi vượt khỏi giới hạn của phong tục và gây nguy cơ cho người khác, cơ quan chức năng có thể xử lý rất nghiêm.

Nói ngắn gọn, pháp luật không cấm sinh hoạt tín ngưỡng đúng mực, nhưng không bảo vệ cho các hành vi lợi dụng tín ngưỡng để chiếm đoạt tài sản hoặc gây rối nơi công cộng. Cách an toàn nhất là giữ đúng tinh thần văn hóa: có sự tự nguyện, có giới hạn, có trật tự và có tôn trọng quyền tài sản của người khác.

TỔNG KẾT

Tục “giựt cô hồn” bản chất là một nét sinh hoạt văn hóa dân gian vô hại nếu được thực hiện dựa trên sự tự nguyện của gia chủ và văn minh của người tham gia.

Tuy nhiên, “phong tục” không phải là lá chắn bảo vệ cho hành vi vi phạm pháp luật. Bất kỳ hành vi lợi dụng việc cúng quẩy để chen lấn, đập phá, giật tài sản khi gia chủ chưa cho phép hoặc cướp đoạt đồ vật khác đều là hành vi vi phạm pháp luật và hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự về tội Cướp giật tài sản.

Gia chủ khi cúng cô hồn nên chủ động các biện pháp đảm bảo an ninh (như chỉ mang đồ cúng ra ngoài khi đã hoàn thành lễ cúng), còn người dân cần tham gia nét cúng truyền thống một cách văn minh, đúng mực.