Trong đời sống hằng ngày, khi chứng kiến một vụ đánh nhau, không ít người lựa chọn dùng điện thoại quay video để ghi lại sự việc, thậm chí đăng tải lên mạng xã hội để thu hút sự chú ý. Tuy nhiên, việc quay video đánh nhau có bị xử lý không, người đứng xem có phải chịu trách nhiệm pháp lý và hành vi cổ vũ, phát tán video có thể dẫn đến hậu quả gì? Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành, giúp bạn hiểu rõ trách nhiệm của người chứng kiến và cách ứng xử phù hợp khi gặp tình huống này.
Nội dung bài viết
1. Nghĩa vụ pháp lý khi chứng kiến đánh nhau
Theo Điều 132 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, người nào thấy người khác đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp, dẫn đến hậu quả người đó chết, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Tùy trường hợp, người phạm tội có thể bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm; các trường hợp tăng nặng có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Như vậy, người chứng kiến không đương nhiên bị xử lý chỉ vì không trực tiếp can ngăn. Tuy nhiên, nếu nạn nhân đang nguy hiểm đến tính mạng và người chứng kiến có khả năng cứu giúp nhưng cố tình không thực hiện, dẫn đến hậu quả luật định, trách nhiệm hình sự có thể phát sinh.
2. Phân biệt quay video, đứng xem với kích động hoặc tham gia đánh nhau
Không phải mọi hành vi quay video hoặc đứng xem một vụ đánh nhau đều bị coi là vi phạm pháp luật. Việc xác định trách nhiệm cần căn cứ vào hành vi thực tế, mục đích, vai trò của từng người và hậu quả xảy ra.
- Quay video để ghi nhận sự việc: Nếu chỉ ghi hình từ khoảng cách an toàn nhằm lưu giữ chứng cứ, cung cấp cho cơ quan chức năng và không có hành vi vi phạm khác, người quay không đương nhiên phải chịu trách nhiệm pháp lý.
- Đứng xem nhưng không trực tiếp can thiệp: Việc đứng xem đơn thuần không đồng nghĩa với hành vi tham gia đánh nhau. Tuy nhiên, trách nhiệm có thể phát sinh nếu người đó có nghĩa vụ cứu giúp trong hoàn cảnh luật định nhưng không thực hiện.
- Kích động, cổ vũ hoặc thúc đẩy đánh nhau: Những hành vi như hò hét khuyến khích tiếp tục hành hung, thách thức, xúi giục hoặc tạo điều kiện để người khác thực hiện hành vi phạm tội có thể bị xem xét trách nhiệm tùy tính chất, mức độ và vai trò.
- Trực tiếp tham gia hoặc giúp sức: Người đánh, giữ nạn nhân để người khác hành hung, đưa hung khí hoặc có hành vi cố ý hỗ trợ việc phạm tội có thể phải chịu trách nhiệm tương ứng với hành vi của mình.
Do đó, ranh giới quan trọng không chỉ nằm ở việc có cầm điện thoại quay hay không, mà còn ở việc người đó có kích động, hỗ trợ hoặc trực tiếp tham gia hành vi vi phạm pháp luật hay không.
3. Khi nào phát sinh trách nhiệm pháp lý?
Trách nhiệm pháp lý của người chứng kiến vụ đánh nhau được xác định tùy theo từng trường hợp cụ thể. Nếu chỉ quay video, không tham gia, không kích động và không có hành vi vi phạm độc lập khác, người quay không mặc nhiên bị xử phạt.
Ngược lại, trách nhiệm có thể phát sinh trong các trường hợp sau:
Thứ nhất, trực tiếp đánh nhau hoặc cố ý giúp sức cho người đánh nhau. Nếu hành vi gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác, người thực hiện có thể bị xem xét về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Trường hợp gây rối trật tự công cộng hoặc có hành vi phạm tội khác, người liên quan còn có thể bị xử lý theo quy định tương ứng.
Thứ hai, kích động hoặc tổ chức cho người khác đánh nhau. Tùy hành vi cụ thể, người xúi giục, tổ chức hoặc giúp sức có thể bị xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
Thứ ba, không cứu giúp người đang nguy hiểm đến tính mạng. Theo Điều 132 Bộ luật Hình sự, trách nhiệm hình sự có thể phát sinh khi người chứng kiến có điều kiện cứu giúp nhưng không cứu giúp và dẫn đến hậu quả chết người theo quy định.
Thứ tư, có hành vi vi phạm hành chính hoặc xâm phạm quyền của người khác. Tùy tính chất sự việc, hành vi gây mất trật tự công cộng, phát tán hình ảnh trái pháp luật hoặc xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người khác có thể bị xử lý theo quy định liên quan.
4. Trách nhiệm khi cổ vũ, phát tán video hoặc cản trở cứu giúp
Ngoài hành vi trực tiếp đánh nhau, việc cổ vũ, phát tán video hoặc cản trở người khác cứu giúp nạn nhân cũng cần được xem xét dưới góc độ pháp lý.
Đối với hành vi cổ vũ đánh nhau: Nếu chỉ đứng xem thì không mặc nhiên bị xử lý. Tuy nhiên, khi lời nói hoặc hành động thể hiện việc kích động, xúi giục, thúc đẩy người khác tiếp tục hành hung, người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm tùy vai trò và hậu quả.
Đối với hành vi đăng tải, phát tán video: Việc quay được video không đồng nghĩa với việc có quyền đăng tải tùy ý. Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh phải tuân thủ các điều kiện luật định. Nếu đăng tải video nhằm xúc phạm, làm nhục, vu khống hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, người đăng có thể phải gỡ bỏ nội dung, xin lỗi, bồi thường thiệt hại hoặc chịu chế tài khác nếu đủ căn cứ pháp luật.
Đối với hành vi cản trở cứu giúp: Nếu một người cố tình ngăn cản người khác đưa nạn nhân đi cấp cứu, giữ nạn nhân để tiếp tục bị hành hung hoặc có hành vi hỗ trợ việc phạm tội, trách nhiệm có thể được xem xét theo vai trò và hậu quả cụ thể. Trường hợp hành vi cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Vì vậy, không nên biến video ghi lại vụ đánh nhau thành công cụ câu tương tác, chế giễu nạn nhân hoặc kích động bạo lực. Nếu video là chứng cứ quan trọng, nên lưu giữ và cung cấp cho cơ quan chức năng thay vì phát tán công khai khi chưa cân nhắc quyền riêng tư và các hậu quả pháp lý liên quan.
5. Kết luận
Quay video đánh nhau có bị xử lý không? Câu trả lời phụ thuộc vào mục đích, hành vi và hoàn cảnh cụ thể. Người chỉ ghi hình để lưu giữ chứng cứ không mặc nhiên vi phạm pháp luật; tuy nhiên, hành vi kích động, giúp sức đánh nhau, phát tán hình ảnh xâm phạm quyền của người khác hoặc không cứu giúp người đang nguy hiểm đến tính mạng trong trường hợp luật định có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Khi gặp tình huống này, mỗi người nên ưu tiên bảo đảm an toàn, báo cơ quan chức năng, hỗ trợ cấp cứu và cung cấp chứng cứ khi cần thiết. Hiểu đúng quy định pháp luật sẽ giúp bạn tránh những rủi ro không đáng có và có cách ứng xử có trách nhiệm hơn với cộng đồng.
