Kết hôn với người nước ngoài để xây dựng gia đình, đoàn tụ hoặc ổn định cuộc sống ở nước ngoài là nhu cầu chính đáng của nhiều người. Tuy nhiên, nếu việc kết hôn chỉ nhằm mục đích xuất cảnh, cư trú hoặc nhập quốc tịch mà không hướng đến xây dựng quan hệ vợ chồng thực sự, các bên có thể đối mặt với những hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Vậy kết hôn giả tạo để nhập quốc tịch hoặc định cư nước ngoài bị xử lý như thế nào? Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng sẽ phân tích các quy định pháp luật liên quan trong bài viết dưới đây.
Nội dung bài viết
1. Thế nào là kết hôn giả tạo?
Theo khoản 11 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, kết hôn giả tạo là việc lợi dụng kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú, nhập quốc tịch Việt Nam hoặc quốc tịch nước ngoài; hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích xây dựng gia đình.
Như vậy, kết hôn giả tạo không đơn thuần được xác định dựa trên việc hai người có tình cảm hay không, mà phải xem xét mục đích thực sự của việc kết hôn. Nếu các bên chỉ đăng ký kết hôn nhằm hợp thức hóa hồ sơ định cư, xin thị thực hoặc nhập quốc tịch mà không hướng đến việc xây dựng gia đình, hành vi này có thể thuộc trường hợp kết hôn giả tạo theo quy định pháp luật.
Khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 nghiêm cấm hành vi kết hôn giả tạo. Do đó, dù việc đăng ký kết hôn đã được cơ quan có thẩm quyền thực hiện, điều này không đồng nghĩa với việc quan hệ hôn nhân đương nhiên được pháp luật bảo vệ nếu có căn cứ xác định đó là kết hôn giả tạo.
Việc kết hôn với người nước ngoài để sau đó xin cư trú hoặc nhập quốc tịch không mặc nhiên là vi phạm pháp luật. Nếu hai người thực sự tự nguyện kết hôn, có mục đích xây dựng gia đình và đáp ứng đầy đủ các điều kiện kết hôn theo quy định, việc thực hiện thủ tục định cư theo pháp luật nước sở tại không đồng nghĩa với kết hôn giả tạo.
2. Dấu hiệu nhận biết mục đích kết hôn giả tạo
Pháp luật không quy định một danh sách dấu hiệu cố định để kết luận mọi trường hợp kết hôn giả tạo. Việc xác định cần căn cứ vào mục đích kết hôn, lời khai, tài liệu, chứng cứ và các tình tiết thực tế có liên quan. Một số dấu hiệu có thể được xem xét gồm:
Thứ nhất, kết hôn chỉ nhằm hợp thức hóa hồ sơ xuất cảnh hoặc định cư. Các bên thỏa thuận đăng ký kết hôn để một người được bảo lãnh sang nước ngoài, xin thị thực hoặc đủ điều kiện nộp hồ sơ nhập quốc tịch, nhưng không có ý định chung sống và xây dựng gia đình.
Thứ hai, có thỏa thuận trả tiền để thực hiện việc kết hôn. Một bên trả tiền hoặc đưa ra lợi ích vật chất cho bên còn lại để ký hồ sơ kết hôn, cung cấp thông tin hoặc tham gia thủ tục phỏng vấn nhằm tạo dựng một cuộc hôn nhân trên giấy tờ.
Thứ ba, không có ý định thực hiện quyền và nghĩa vụ của vợ chồng. Các bên không quan tâm đến đời sống chung, không có kế hoạch xây dựng gia đình và chỉ duy trì quan hệ trên giấy tờ để đạt được mục đích đã thỏa thuận.
Thứ tư, cung cấp thông tin không trung thực để chứng minh quan hệ hôn nhân. Các bên có thể dựng lên câu chuyện quen biết, cung cấp thông tin mâu thuẫn hoặc sử dụng tài liệu không đúng sự thật để làm cho cơ quan có thẩm quyền tin rằng quan hệ hôn nhân là thực chất.
Tuy nhiên, việc hai người sống xa nhau do điều kiện công việc, chưa có điều kiện đoàn tụ hoặc có thỏa thuận về tài chính không tự động chứng minh rằng họ kết hôn giả tạo. Những tình tiết này cần được đánh giá trong tổng thể vụ việc, tránh suy luận chỉ từ một dấu hiệu riêng lẻ.
3. Hậu quả đối với quan hệ hôn nhân
Kết hôn giả tạo có thể dẫn đến hậu quả trực tiếp đối với hiệu lực của quan hệ hôn nhân tại Việt Nam.
Theo Điều 10 và Điều 11 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức có quyền yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật trong những trường hợp luật định. Khi có căn cứ xác định việc kết hôn vi phạm quy định về kết hôn giả tạo, Tòa án có thể xem xét giải quyết theo thủ tục hủy việc kết hôn trái pháp luật.
Hậu quả pháp lý được xác định theo Điều 12 của Luật này. Theo đó, khi việc kết hôn trái pháp luật bị hủy, hai bên phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng; quyền và nghĩa vụ đối với con được giải quyết theo quy định pháp luật về cha mẹ và con. Quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng giữa các bên được giải quyết theo Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
Ngoài ra, nếu một bên đã sử dụng quan hệ hôn nhân để xin thị thực, giấy phép cư trú hoặc nhập quốc tịch nước ngoài, hồ sơ và tình trạng cư trú của người đó còn có thể bị cơ quan có thẩm quyền nước sở tại xem xét theo pháp luật của quốc gia liên quan. Việc hủy kết hôn tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc mọi thủ tục nhập cư ở nước ngoài tự động được giải quyết theo cùng một cách, bởi mỗi quốc gia có quy định và thẩm quyền xử lý riêng.
4. Các hình thức xử lý theo quy định pháp luật
Tùy vào tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả thực tế, hành vi kết hôn giả tạo để xuất cảnh, cư trú hoặc nhập quốc tịch có thể dẫn đến các hình thức xử lý sau:
4.1. Xử phạt vi phạm hành chính
Điều 59 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP của Chính phủ, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 117/2024/NĐ-CP, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.
Đối với hành vi lợi dụng việc kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú hoặc nhập quốc tịch Việt Nam, quốc tịch nước ngoài, người vi phạm có thể bị phạt tiền theo quy định tương ứng tại Điều 59. Việc xác định mức phạt cụ thể phải căn cứ vào hành vi được chứng minh, chủ thể vi phạm và quy định đang có hiệu lực tại thời điểm xử lý.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nếu pháp luật quy định và có đủ căn cứ áp dụng. Việc xử phạt hành chính không loại trừ khả năng Tòa án xem xét hủy việc kết hôn trái pháp luật.
4.2. Có thể bị xử lý hình sự nếu có hành vi phạm tội độc lập
Không phải mọi trường hợp kết hôn giả tạo đều đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu trong quá trình thực hiện, người vi phạm còn có hành vi cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tương ứng.
Nếu có hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, việc xem xét trách nhiệm hình sự còn phụ thuộc vào mục đích, thủ đoạn, hậu quả và các điều kiện pháp lý của tội danh tương ứng. Vì vậy, cần phân biệt giữa hành vi kết hôn giả tạo bị xử lý theo pháp luật hôn nhân và gia đình với những hành vi phạm tội độc lập phát sinh trong quá trình thực hiện.
4.3. Hậu quả đối với hồ sơ định cư và nhập quốc tịch nước ngoài
Bên cạnh việc xử lý theo pháp luật Việt Nam, người tham gia kết hôn giả tạo còn có thể gặp rủi ro về hồ sơ nhập cư tại quốc gia dự định đến.
Tùy quy định của nước sở tại và kết quả xác minh, cơ quan có thẩm quyền có thể từ chối cấp thị thực, từ chối hồ sơ bảo lãnh, xem xét thu hồi tình trạng cư trú hoặc quốc tịch đã được cấp nếu có căn cứ pháp lý; đồng thời áp dụng những biện pháp khác theo pháp luật nước đó.
Các hậu quả này không áp dụng tự động trong mọi trường hợp mà phụ thuộc vào quy định cụ thể của quốc gia liên quan, loại hồ sơ đã nộp, tình trạng pháp lý hiện tại và mức độ vi phạm được xác định.
Do đó, việc sử dụng hôn nhân giả tạo để đạt được mục đích nhập quốc tịch hoặc định cư có thể khiến người tham gia phải đối mặt đồng thời với rủi ro pháp lý tại Việt Nam và nước ngoài.
5. Kết luận
Kết hôn giả tạo để nhập quốc tịch hoặc định cư nước ngoài không chỉ ảnh hưởng đến hiệu lực của quan hệ hôn nhân mà còn có thể dẫn đến xử phạt hành chính và những hậu quả khác nếu phát sinh hành vi vi phạm pháp luật độc lập. Việc xác định một cuộc hôn nhân có giả tạo hay không cần căn cứ vào mục đích thực tế và chứng cứ cụ thể, không thể chỉ dựa vào việc hai bên có quốc tịch khác nhau hoặc một người có nhu cầu định cư.
Nếu đang gặp vướng mắc liên quan đến kết hôn với người nước ngoài, hồ sơ định cư hoặc việc xác định hiệu lực của quan hệ hôn nhân, các bên nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật và cân nhắc tham vấn luật sư để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
