Tai nạn giao thông gây chết người không chỉ để lại hậu quả nghiêm trọng cho gia đình nạn nhân mà còn có thể khiến người gây tai nạn phải chịu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại. Vậy gây tai nạn chết người rồi bỏ trốn có thể bị xử lý về những tội gì, mức phạt ra sao và việc đầu thú, bồi thường có được xem xét giảm nhẹ hình phạt không? Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành, giúp bạn hiểu rõ trách nhiệm của người chứng kiến và cách ứng xử phù hợp khi gặp tình huống này.
Nội dung bài viết
1. Khi nào gây tai nạn chết người bị truy cứu hình sự?
Không phải mọi vụ tai nạn giao thông có người tử vong đều mặc nhiên dẫn đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người điều khiển phương tiện. Cơ quan có thẩm quyền cần xác định hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông, lỗi của người liên quan, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và hậu quả chết người cùng các yếu tố cấu thành tội phạm.
Theo điểm a khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, người tham gia giao thông đường bộ vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ và gây chết người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.
Khung hình phạt tại khoản 1 Điều 260 bao gồm:
- Phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng;
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm;
- Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Việc lựa chọn hình phạt cụ thể phụ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả xảy ra và các tình tiết của vụ án.
Trường hợp người điều khiển phương tiện không có lỗi trong việc gây tai nạn hoặc hậu quả không xuất phát từ hành vi vi phạm của họ thì không thể chỉ căn cứ vào việc có người tử vong để kết luận họ phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét đầy đủ chứng cứ, dấu vết hiện trường, dữ liệu camera, lời khai và các tài liệu liên quan.
2. Bỏ trốn sau tai nạn có bị tăng nặng hình phạt không?
Theo điểm b khoản 1 Điều 80 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, người điều khiển phương tiện gây tai nạn có trách nhiệm ở lại hiện trường cho đến khi người của cơ quan Công an đến, trừ trường hợp phải đi cấp cứu, đưa người bị nạn đi cấp cứu hoặc bị đe dọa đến tính mạng, sức khỏe. Trong các trường hợp ngoại lệ, người liên quan phải đến trình báo ngay cơ quan Công an hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất.
Người gây tai nạn phải dừng phương tiện, cảnh báo nguy hiểm, giữ nguyên hiện trường, trợ giúp người bị nạn và báo tin cho cơ quan có thẩm quyền theo quy định.
Điểm c khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự quy định tình tiết gây tai nạn rồi bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn là căn cứ áp dụng khung hình phạt tù từ 03 năm đến 10 năm, nếu hành vi thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Như vậy, nếu người điều khiển phương tiện vi phạm quy định về an toàn giao thông, gây chết người rồi bỏ chạy nhằm trốn tránh trách nhiệm, họ có thể bị xử lý theo khoản 2 Điều 260 thay vì khung hình phạt tại khoản 1.
3. Các tội danh có thể bị áp dụng
Tùy theo hành vi, lỗi và những tình tiết cụ thể, người gây tai nạn chết người rồi bỏ trốn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về các tội danh sau:
3.1. Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
Đây là tội danh thường được xem xét khi người điều khiển phương tiện vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ và gây hậu quả chết người.
Theo Điều 260 Bộ luật Hình sự, mức hình phạt được xác định theo từng khung:
- Khoản 1: Phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
- Khoản 2: Phạt tù từ 03 năm đến 10 năm nếu thuộc một trong các trường hợp luật định, trong đó có hành vi bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn.
- Khoản 3: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm nếu hành vi thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng được quy định tại khoản này.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 5 Điều 260.
3.2. Tội giết người
Trong trường hợp người điều khiển phương tiện cố ý sử dụng phương tiện để tước đoạt tính mạng người khác, hành vi có thể được xem xét về Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự, thay vì chỉ xử lý về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.
Việc cố ý lái xe đâm vào người khác nhằm giết họ có thể là căn cứ để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét dấu hiệu của tội giết người.
Tuy nhiên, việc xác định tội danh phải dựa trên ý thức chủ quan, mục đích, diễn biến hành vi và chứng cứ cụ thể. Chỉ riêng việc bỏ trốn sau tai nạn hoặc việc nạn nhân tử vong không đủ để kết luận người gây tai nạn phạm tội giết người.
3.3. Các tội danh khác nếu có hành vi độc lập cấu thành tội phạm
Trong một số trường hợp, người gây tai nạn còn thực hiện hành vi khác có dấu hiệu của một tội phạm độc lập. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét từng hành vi theo quy định pháp luật tương ứng.
Việc bỏ trốn sau tai nạn không tự động cấu thành một tội danh riêng trong mọi trường hợp. Cần căn cứ vào bản chất hành vi, mục đích thực hiện và các dấu hiệu cấu thành tội phạm để xác định trách nhiệm hình sự phù hợp.
4. Đầu thú, khắc phục hậu quả có được giảm nhẹ không?
Sau khi gây tai nạn chết người, việc chủ động ra trình diện, khai báo thành khẩn và bồi thường thiệt hại có thể được xem xét khi quyết định hình phạt. Tuy nhiên, đây không phải căn cứ đương nhiên để được miễn trách nhiệm hình sự hoặc giảm án theo một mức cố định.
Theo Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, một số tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự có thể được xem xét gồm:
- Tự thú hoặc đầu thú: Được xem xét theo quy định tại điểm r khoản 1 và khoản 2 Điều 51, tùy thuộc vào việc người phạm tội tự thú hay đầu thú và các điều kiện cụ thể.
- Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải: Có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ theo điểm s khoản 1 Điều 51.
- Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả: Có thể được xem xét theo điểm b khoản 1 Điều 51.
Việc người gây tai nạn chủ động bồi thường, hỗ trợ gia đình nạn nhân hoặc phối hợp với cơ quan chức năng có thể là những yếu tố có lợi khi xem xét hình phạt. Dù vậy, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải đánh giá tổng thể tính chất hành vi, hậu quả, nhân thân và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trong vụ án.
Đặc biệt, việc đầu thú hoặc bồi thường sau khi bỏ trốn không làm mất đi tình tiết bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm nếu tình tiết này đã được xác định theo quy định pháp luật. Người vi phạm vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo khung hình phạt tương ứng.
5. Kết luận
Gây tai nạn giao thông chết người rồi bỏ trốn có thể khiến người vi phạm phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 260 Bộ luật Hình sự, với khung hình phạt tù từ 03 năm đến 10 năm trong trường hợp bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn. Nếu hành vi có dấu hiệu cố ý tước đoạt tính mạng người khác, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự.
Ngoài hình phạt, người gây tai nạn còn có thể phải bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn nhân. Việc đầu thú, thành khẩn khai báo và tự nguyện khắc phục hậu quả có thể được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nhưng không đồng nghĩa với việc chắc chắn được giảm án.
