Trong cuộc sống hằng ngày, việc nhặt được ví tiền, điện thoại, túi xách hoặc những tài sản có giá trị do người khác đánh rơi không phải là chuyện hiếm gặp. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ nghĩa vụ của mình khi phát hiện tài sản thất lạc. Nếu biết tài sản là của người khác nhưng cố tình không trả lại, người nhặt được có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp luật định. Vậy nhặt được tài sản không trả lại có bị đi tù không, giá trị tài sản bao nhiêu thì có thể bị xử lý hình sự và cần làm gì để tránh vi phạm pháp luật? Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng sẽ phân tích những nội dung này dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Nội dung bài viết
1. Nghĩa vụ khi nhặt được tài sản của người khác
Theo Điều 230 Bộ luật Dân sự năm 2015, người phát hiện tài sản do người khác đánh rơi, bỏ quên có trách nhiệm thông báo hoặc giao nộp cho UBND cấp xã hoặc công an cấp xã gần nhất để thông báo công khai cho chủ sở hữu biết và nhận lại tài sản.
Nếu biết hoặc xác định được người đánh rơi, bỏ quên tài sản, người nhặt được cần thông báo hoặc trả lại tài sản cho người đó. Trường hợp chưa xác định được chủ sở hữu, việc giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền là cách xử lý phù hợp để bảo đảm quyền lợi của các bên. Pháp luật cũng quy định về việc xác lập quyền sở hữu đối với tài sản bị đánh rơi, bỏ quên trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, người nhặt được không đương nhiên trở thành chủ sở hữu chỉ vì đã giữ tài sản trong một khoảng thời gian.
Do đó, khi nhặt được tài sản của người khác, cá nhân cần thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo, giao nộp hoặc hoàn trả theo quy định, thay vì tự ý sử dụng hay cất giữ tài sản làm của riêng.
2. Khi nào bị xem là chiếm giữ trái phép tài sản?
Không phải mọi trường hợp nhặt được tài sản nhưng chưa trả lại ngay đều bị xem là chiếm giữ trái phép tài sản. Cần căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể, nhận thức và hành vi của người nhặt được để xác định trách nhiệm pháp lý.
Theo Điều 176 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, tội chiếm giữ trái phép tài sản có thể được đặt ra khi người nhặt được tài sản cố tình không trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc không giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm, sau khi đã có yêu cầu nhận lại tài sản theo quy định pháp luật.
Điểm quan trọng là việc cố tình chiếm giữ tài sản của người khác sau khi có yêu cầu nhận lại có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự nếu đồng thời đáp ứng các điều kiện luật định.
3. Giá trị tài sản và điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự
Giá trị tài sản là một trong những căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi chiếm giữ trái phép tài sản. Theo Điều 176 Bộ luật Hình sự, việc truy cứu trách nhiệm hình sự được xem xét khi có đủ các dấu hiệu luật định, không chỉ dựa vào việc người nhặt được chưa trả tài sản.
Cụ thể, đối với tài sản thông thường, điều luật quy định ngưỡng giá trị từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng đối với trường hợp tại khoản 1. Ngoài ra, điều luật còn đề cập đến di vật, cổ vật hoặc vật có giá trị lịch sử, văn hóa bị giao nhầm hoặc do người đó tìm được, bắt được. Đối với tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc bảo vật quốc gia, hành vi có thể thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 176 Bộ luật Hình sự.
Với tài sản thông thường có giá trị dưới 10.000.000 đồng, không thể chỉ căn cứ vào giá trị để kết luận người nhặt được chắc chắn không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Tùy tính chất vụ việc, hành vi cụ thể và các quy định có liên quan, người vi phạm vẫn có thể phải thực hiện nghĩa vụ hoàn trả hoặc chịu hình thức xử lý khác theo pháp luật.
Vì vậy, khi xem xét một vụ việc, cần làm rõ ít nhất các yếu tố: loại tài sản, giá trị tài sản, nguồn gốc tài sản, việc chủ sở hữu hoặc cơ quan có trách nhiệm đã yêu cầu nhận lại hay chưa và thái độ của người đang chiếm giữ tài sản.
4. Mức hình phạt theo quy định pháp luật
Theo Điều 176 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, người phạm tội chiếm giữ trái phép tài sản có thể phải chịu các hình phạt sau:
Đối với trường hợp quy định tại khoản 1: Người cố tình không trả lại tài sản trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng, hoặc tài sản thuộc các loại đặc biệt được điều luật quy định, có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Đối với trường hợp quy định tại khoản 2: Người phạm tội chiếm giữ tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc bảo vật quốc gia có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Như vậy, câu trả lời cho vấn đề “nhặt được tài sản không trả lại có bị đi tù không” là có thể bị phạt tù, nhưng không phải mọi trường hợp đều bị áp dụng hình phạt này. Việc quyết định hình phạt phải căn cứ vào dấu hiệu cấu thành tội phạm, tính chất và mức độ vi phạm cùng các tình tiết liên quan của vụ án.
Ngoài trách nhiệm hình sự trong trường hợp đủ điều kiện, người chiếm giữ tài sản còn có thể phải hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp theo quy định pháp luật.
5. Kết luận
Nhặt được tài sản của người khác không đồng nghĩa với việc được quyền sở hữu tài sản đó. Nếu cố tình không trả lại hoặc không giao nộp tài sản theo yêu cầu hợp pháp và hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, người nhặt được có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chiếm giữ trái phép tài sản theo Điều 176 Bộ luật Hình sự.
Vì vậy, khi nhặt được tài sản thất lạc, cá nhân nên chủ động thông báo, tìm cách trả lại hoặc giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm theo quy định pháp luật. Nếu vụ việc có giá trị tài sản lớn, có tranh chấp hoặc đã phát sinh yêu cầu làm việc với cơ quan chức năng, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp xác định hướng xử lý phù hợp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
