Trong thực tế, cho vay tiền là một giao dịch dân sự phổ biến và được pháp luật cho phép. Nhiều cá nhân lựa chọn hình thức này nhằm khai thác hiệu quả nguồn vốn nhàn rỗi và thu lợi từ tiền lãi. Tuy nhiên, không ít trường hợp vì mong muốn đạt được mức lợi nhuận cao mà các bên thỏa thuận lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật quy định.
Mặc dù có thể mang lại lợi nhuận hấp dẫn, việc cho vay với lãi suất cao lại tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý đối với người cho vay. Tùy từng trường hợp, người cho vay không chỉ không được pháp luật bảo vệ đối với phần lãi vượt mức mà còn có thể gặp khó khăn trong việc thu hồi nợ, mất hiệu lực đối với các biện pháp bảo đảm hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
1. Phần lãi suất vượt quá quy định sẽ không được pháp luật bảo vệ
Theo khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015, các bên được quyền thỏa thuận về lãi suất vay, nhưng lãi suất không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có quy định khác.
Trường hợp các bên thỏa thuận mức lãi suất vượt quá giới hạn này thì phần lãi vượt quá không có hiệu lực pháp luật. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án chỉ công nhận khoản nợ gốc và phần lãi nằm trong phạm vi pháp luật cho phép.
Do đó, dù các bên có thỏa thuận mức lãi suất cao đến đâu thì người cho vay cũng không được pháp luật bảo vệ đối với phần lãi vượt quá giới hạn nêu trên.
2. Nguy cơ không thu hồi được khoản lãi như đã thỏa thuận
Nhiều khoản vay trên thực tế được tính lãi theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng với mức lãi suất rất cao. Tuy nhiên, khi tranh chấp được đưa ra giải quyết, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định nghĩa vụ thanh toán trên cơ sở quy định của pháp luật, thay vì hoàn toàn dựa vào thỏa thuận giữa các bên.
Do đó, phần lãi vượt quá giới hạn luật định sẽ không được công nhận. Người cho vay có thể không thu hồi được khoản lợi nhuận như kỳ vọng, mặc dù người vay trước đó đã đồng ý với mức lãi suất này.
3. Khoản lãi đã thu vượt mức có thể bị cấn trừ vào tiền gốc
Theo khoản 5 Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi nhưng lãi suất vượt quá mức quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự thì phần lãi vượt quá không có hiệu lực.
Đồng thời, khoản 3 Điều 9 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quy định:
“Trường hợp bên vay đã trả tiền lãi vượt quá mức lãi suất quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự thì số tiền lãi vượt quá được trừ vào số tiền gốc tại thời điểm trả nợ.”
Như vậy, nếu người cho vay đã nhận khoản lãi vượt quá mức luật định thì số tiền này có thể được cấn trừ vào nợ gốc khi giải quyết tranh chấp. Điều đó đồng nghĩa với việc người cho vay không chỉ mất quyền hưởng phần lãi vượt mức mà còn có thể bị giảm số tiền gốc được thu hồi.
4. Giao dịch giả tạo có thể bị tuyên vô hiệu
Để bảo đảm cho khoản vay hoặc che giấu việc cho vay với lãi suất cao, nhiều trường hợp các bên không lập hợp đồng vay tiền mà sử dụng các giao dịch khác như hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, hợp đồng mua bán tài sản, hợp đồng đặt cọc hoặc giấy tờ sang nhượng tài sản.
Tuy nhiên, theo Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi các bên xác lập giao dịch nhằm che giấu một giao dịch khác thì giao dịch giả tạo sẽ vô hiệu.
Khi giao dịch bị tuyên vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và quyền, nghĩa vụ của các bên sẽ được xem xét dựa trên bản chất thực sự của giao dịch. Điều này có thể làm mất đi những lợi thế mà người cho vay cho rằng mình đang nắm giữ thông qua các giấy tờ đã ký kết.
5. Khó xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ
Nhiều người cho vay cho rằng việc giữ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc ký sẵn hợp đồng chuyển nhượng sẽ giúp bảo đảm chắc chắn cho khoản vay. Tuy nhiên, việc xử lý tài sản bảo đảm phải tuân thủ các điều kiện và trình tự do pháp luật quy định.
Nếu giao dịch bảo đảm không được xác lập hợp pháp hoặc các giấy tờ liên quan bị xác định là giao dịch giả tạo thì người cho vay có thể gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý tài sản để thu hồi nợ.
6. Có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Đây là hậu quả pháp lý nghiêm trọng nhất đối với người cho vay.
Theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người nào cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất được Bộ luật Dân sự cho phép (tức trên 100%/năm) và thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.
Tùy từng trường hợp, người phạm tội có thể bị phạt tiền hoặc áp dụng các hình phạt khác theo quy định của pháp luật.
7. Gia tăng nguy cơ mất vốn và phát sinh tranh chấp
Lãi suất càng cao thì áp lực tài chính đối với người vay càng lớn. Khi khoản nợ vượt quá khả năng thanh toán, người vay có thể chậm trả, mất khả năng thanh toán hoặc bỏ trốn.
Trong những trường hợp này, người cho vay không chỉ khó thu hồi khoản lãi mà còn có nguy cơ mất cả tiền gốc. Đồng thời, các khoản vay có lãi suất cao cũng thường là nguyên nhân dẫn đến những tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến quan hệ giữa các bên.
8. Khó chứng minh quyền lợi khi xảy ra tranh chấp
Theo đương sự có nghĩa vụ chứng minh để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Tuy nhiên, các giao dịch cho vay lãi cao thường được thực hiện thông qua giấy viết tay sơ sài, thỏa thuận miệng hoặc các giao dịch không phản ánh đúng bản chất của quan hệ vay tài sản. Khi phát sinh tranh chấp, việc chứng minh số tiền đã giao nhận, lãi suất thực tế hay phương thức thanh toán thường gặp nhiều khó khăn, gây bất lợi cho người cho vay.
Kết luận
Cho vay tiền là quyền hợp pháp của cá nhân và có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, việc theo đuổi mức lợi nhuận quá cao thông qua lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật cho phép có thể khiến người cho vay đối mặt với nhiều hệ lụy pháp lý, từ việc không được công nhận phần lãi vượt mức, bị cấn trừ lãi vào nợ gốc, giao dịch bị tuyên vô hiệu cho đến nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Vì vậy, trước khi thực hiện giao dịch vay tài sản, các bên cần tìm hiểu kỹ quy định của pháp luật, xây dựng cơ chế bảo đảm phù hợp và lưu giữ đầy đủ chứng cứ nhằm hạn chế tối đa những rủi ro có thể phát sinh.
—————————————————————-
CÔNG TY LUẬT TNHH HỒNG GIANG – CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG
Hotline: 0902.176.768 – 0903.549.326
Địa chỉ: 259 Hải Phòng, Thanh Khê, Đà Nẵng
Email: honggiangdnlaw@gmail.com
