Ly hôn không đồng nghĩa với việc mọi tài sản của vợ chồng đều đã được giải quyết. Thực tế, có trường hợp sau khi bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực, một bên mới phát hiện tài sản chung chưa được chia hoặc bị che giấu trong quá trình giải quyết ly hôn. Vậy tài sản này có còn được yêu cầu chia hay không và cần thực hiện thủ tục như thế nào? Để giúp bạn hiểu rõ quyền lợi của mình và hạn chế những rủi ro, tranh chấp pháp lý kéo dài, Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng sẽ phân tích cụ thể vấn đề này dựa trên các quy định pháp luật hiện hành.
Nội dung bài viết
1. Có bắt buộc phải chia hết tài sản khi ly hôn?
Theo khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình, việc giải quyết tài sản của vợ chồng trước hết do các bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của cả hai bên, Tòa án sẽ giải quyết.
Như vậy, pháp luật không đặt ra yêu cầu rằng cứ ly hôn là bắt buộc phải chia toàn bộ tài sản chung.
Vợ chồng có thể lựa chọn:
- Tự thỏa thuận phân chia toàn bộ tài sản;
- Chỉ thỏa thuận hoặc yêu cầu giải quyết một phần tài sản;
- Không yêu cầu Tòa án giải quyết tài sản trong vụ án ly hôn;
- Hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết tài sản cùng với việc ly hôn.
Điều quan trọng là cần xem chính xác nội dung bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực để xác định Tòa án đã giải quyết những tài sản nào và những tài sản nào chưa được xem xét.
Theo Điều 57 Luật Hôn nhân và gia đình, quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ ngày bản án, quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, việc chấm dứt quan hệ hôn nhân không đồng nghĩa với việc mọi tài sản chung chưa được giải quyết đương nhiên trở thành tài sản riêng của một bên.
2. Tài sản chưa được Tòa án giải quyết thì xử lý thế nào?
Nếu có căn cứ chứng minh đây là tài sản chung của vợ chồng thì người có quyền lợi có thể yêu cầu giải quyết việc chia tài sản chung sau khi ly hôn. Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình xác định tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập từ lao động, sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức và các khoản thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được thừa kế chung, tặng cho chung hoặc tài sản mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung. Đối với quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất mà vợ hoặc chồng có được sau khi kết hôn về nguyên tắc được xác định là tài sản chung, trừ trường hợp thuộc các trường hợp tài sản riêng theo luật định.
Đặc biệt, khoản 3 Điều 33 quy định: nếu không có căn cứ để chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng thì tài sản đó được coi là tài sản chung của vợ chồng. Do đó, khi phát hiện tài sản chưa được chia, vấn đề quan trọng không chỉ là chứng minh “có tài sản”, mà còn phải chứng minh nguồn gốc hình thành tài sản, thời điểm hình thành và mối liên hệ của tài sản với thời kỳ hôn nhân.
3. Trường hợp một bên cố tình che giấu tài sản
Phức tạp hơn là trường hợp một bên biết rõ tài sản tồn tại nhưng cố tình không kê khai hoặc tìm cách che giấu tài sản trong quá trình giải quyết ly hôn. Trong thời kỳ hôn nhân hai vợ chồng cùng tạo lập một khoản tiền tiết kiệm nhưng tài khoản chỉ đứng tên một người. Hoặc hai bên cùng mua đất nhưng giấy chứng nhận chỉ đứng tên một người và người này không cung cấp thông tin về thửa đất khi Tòa án giải quyết ly hôn.
Việc tài sản chỉ đứng tên một người không phải lúc nào cũng đồng nghĩa tài sản đó là tài sản riêng. Theo Điều 34 Luật Hôn nhân và gia đình, đối với tài sản chung phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng mà giấy chứng nhận chỉ ghi tên một bên thì khi có tranh chấp, tài sản vẫn được xem xét theo quy định về xác định tài sản chung tại Điều 33.
Ngoài ra, việc định đoạt tài sản chung cũng phải tuân thủ Điều 35 Luật Hôn nhân và gia đình. Đối với bất động sản, động sản phải đăng ký quyền sở hữu và tài sản là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu của gia đình, việc định đoạt phải có sự thỏa thuận bằng văn bản của vợ và chồng.
Vì vậy, nếu một bên cố tình che giấu tài sản, bên còn lại cần tập trung thu thập chứng cứ chứng minh:
- Tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân;
- Nguồn tiền hoặc công sức tạo lập tài sản có sự đóng góp của cả hai;
- Tài sản không thuộc trường hợp tài sản riêng;
- Tài sản chưa được Tòa án giải quyết trong bản án, quyết định ly hôn;
- Hành vi che giấu, chuyển dịch hoặc quản lý tài sản của bên kia nếu có.
Trong trường hợp tài sản đã bị chuyển dịch cho người khác, cần xem xét thêm tính hợp pháp của giao dịch, quyền lợi của người thứ ba và các quy định tương ứng của Bộ luật Dân sự.
4. Có thể yêu cầu chia tài sản sau khi bản án ly hôn có hiệu lực?
Có thể, nếu tài sản chung đó chưa được giải quyết trong bản án, quyết định ly hôn và người yêu cầu có căn cứ chứng minh quyền của mình đối với tài sản.
Thực tiễn xét xử đã xuất hiện các vụ án có yêu cầu chia tài sản chung sau khi ly hôn, trong đó trước đó bản án hoặc quyết định ly hôn không giải quyết phần tài sản chung.
Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý sự khác nhau giữa hai trường hợp:
Trường hợp 1: Tài sản chưa được Tòa án giải quyết
Đây là trường hợp có thể phát sinh yêu cầu chia tài sản chung sau khi ly hôn.
Sau khi ly hôn, một bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết việc chia căn nhà nếu có căn cứ xác định đây là tài sản chung chưa được chia.
Trường hợp 2: Tài sản đã được Tòa án giải quyết
Nếu bản án, quyết định ly hôn đã có hiệu lực và đã xác định, phân chia một tài sản cụ thể thì không thể chỉ vì không đồng ý với kết quả chia tài sản mà khởi kiện một vụ án mới để “chia lại”.
Trong trường hợp này, nếu cho rằng bản án có sai lầm hoặc xuất hiện căn cứ đặc biệt theo quy định của pháp luật tố tụng thì phải xem xét cơ chế kháng nghị, xem xét lại bản án theo thủ tục tương ứng, thay vì mặc nhiên yêu cầu chia lại tài sản bằng một vụ án mới.
Do đó, trước khi thực hiện thủ tục, cần đọc kỹ phần “Về tài sản” trong bản án hoặc quyết định ly hôn để xác định chính xác phạm vi tài sản mà Tòa án đã giải quyết.
5. Kết luận
Việc bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực không có nghĩa mọi tài sản giữa vợ và chồng đều mặc nhiên đã được giải quyết. Nếu sau ly hôn mới phát hiện nhà đất, tiền, xe, phần vốn góp hoặc tài sản khác được hình thành trong thời kỳ hôn nhân nhưng chưa được Tòa án giải quyết, người có quyền lợi liên quan có thể xem xét yêu cầu chia tài sản chung sau ly hôn.
Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của mình, người yêu cầu cần xác định chính xác tài sản nào chưa được chia, nguồn gốc tài sản, thời điểm hình thành và các chứng cứ chứng minh đây là tài sản chung. Đặc biệt, nếu nghi ngờ một bên cố tình che giấu hoặc chuyển dịch tài sản thì cần nhanh chóng thu thập chứng cứ và có biện pháp pháp lý phù hợp.
