Tìm thấy di chúc sau khi đã làm thủ tục khai nhận thừa kế là tình huống có thể làm thay đổi quyền hưởng di sản của những người thừa kế. Đặc biệt, nếu trước đó di sản đã được chia hoặc đã sang tên cho một người khác thì việc xử lý sẽ phức tạp hơn. Vậy di chúc được tìm thấy sau khi khai nhận thừa kế có còn giá trị không? Có được yêu cầu chia lại di sản theo di chúc không? Để giúp bạn hiểu rõ quyền lợi của mình, tránh các rủi ro pháp lý hay tranh chấp kéo dài, bài viết dưới đây, Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng, sẽ phân tích các quy định pháp luật liên quan đến vấn đề này.
1. Di chúc được tìm thấy sau khi khai nhận thừa kế có còn giá trị không?
Có thể còn giá trị. Việc tìm thấy di chúc sau khi đã thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản không đồng nghĩa di chúc đương nhiên mất hiệu lực.
Theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người để lại di sản chết. Tuy nhiên, để được công nhận, di chúc phải đáp ứng các điều kiện về chủ thể, ý chí tự nguyện, nội dung và hình thức theo quy định pháp luật.
Khoản 3 Điều 642 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trường hợp sau khi di sản đã được chia mà tìm thấy di chúc thì trong thời hiệu yêu cầu chia di sản, phải chia lại theo di chúc nếu người thừa kế theo di chúc yêu cầu.
Do đó, khi phát hiện di chúc, cần kiểm tra:
- Di chúc có được lập hợp pháp hay không;
- Người lập di chúc có minh mẫn, sáng suốt và tự nguyện hay không;
- Có dấu hiệu lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép khi lập di chúc không;
- Có di chúc khác được lập sau đó hay không;
- Di sản được định đoạt trong di chúc còn tồn tại hay đã được chuyển giao.
2. Có được yêu cầu chia lại di sản theo di chúc không?
Có. Đây là trường hợp được quy định cụ thể tại khoản 3 Điều 642 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu di sản đã được chia nhưng sau đó mới tìm thấy di chúc thì người thừa kế theo di chúc có quyền yêu cầu chia lại di sản theo nội dung di chúc, với điều kiện vẫn còn thời hiệu yêu cầu chia di sản.
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015:
- Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản;
- 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế;
- Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm;
- Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết để lại là 03 năm.
Vì vậy, khi tìm thấy di chúc, người có quyền lợi liên quan cần xác định chính xác thời điểm người để lại di sản chết và loại tài sản thừa kế để xác định thời hiệu.
3. Xử lý văn bản khai nhận thừa kế đã lập thế nào?
Việc đã lập văn bản khai nhận di sản không có nghĩa di chúc được tìm thấy sau đó mặc nhiên không còn giá trị.
Nếu nội dung di chúc làm thay đổi người được hưởng di sản hoặc tỷ lệ hưởng di sản, các bên cần rà soát lại hồ sơ thừa kế đã lập trước đó.
Trường hợp các bên thống nhất được việc chia lại di sản, có thể thực hiện các thủ tục cần thiết tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc cơ quan có thẩm quyền để giải quyết hậu quả của việc phân chia trước đó.
Ngược lại, nếu có tranh chấp về hiệu lực di chúc hoặc quyền hưởng di sản, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
Đối với văn bản công chứng, Luật Công chứng 2024 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và quy định về việc công chứng văn bản khai nhận di sản, văn bản thỏa thuận phân chia di sản cũng như việc giải quyết đối với văn bản công chứng có tranh chấp.
Do đó, không nên tự ý hủy bỏ, sửa chữa hoặc bỏ qua văn bản khai nhận thừa kế đã lập mà cần xem xét toàn bộ hồ sơ và căn cứ pháp lý của việc phân chia di sản trước đó.
4. Di sản đã sang tên hoặc chuyển nhượng thì giải quyết ra sao?
Đây là trường hợp phức tạp hơn, đặc biệt khi di sản đã được sang tên hoặc chuyển nhượng cho người thứ ba.
Nếu tài sản mới được sang tên cho người thừa kế nhưng chưa chuyển nhượng tiếp thì người thừa kế theo di chúc vẫn có thể yêu cầu giải quyết việc chia lại di sản theo quy định tại khoản 3 Điều 642 Bộ luật Dân sự 2015, nếu đáp ứng điều kiện và còn thời hiệu.
Trường hợp tài sản đã được chuyển nhượng cho người khác, cần xem xét tính hợp pháp của từng giao dịch.
Đặc biệt, Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình trong trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu.
Vì vậy, việc tìm thấy di chúc không đồng nghĩa chắc chắn tài sản đã chuyển nhượng sẽ được lấy lại. Cần xem xét tình trạng đăng ký tài sản, thời điểm chuyển nhượng, tư cách của người chuyển nhượng và tình trạng ngay tình của người thứ ba.
Đối với nhà đất, cần rà soát cả Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, hồ sơ sang tên và hợp đồng chuyển nhượng để xác định hướng xử lý phù hợp.
Kết luận
Tìm thấy di chúc sau khi đã làm thủ tục khai nhận thừa kế không đồng nghĩa với việc di chúc đương nhiên mất giá trị. Theo khoản 3 Điều 642 Bộ luật Dân sự 2015, nếu di sản đã được chia mà sau đó tìm thấy di chúc thì trong thời hiệu yêu cầu chia di sản, di sản phải được chia lại theo di chúc nếu người thừa kế theo di chúc yêu cầu.
Tuy nhiên, việc có thể chia lại di sản hay không còn phụ thuộc vào tính hợp pháp của di chúc, thời hiệu thừa kế, tình trạng của di sản và các giao dịch đã phát sinh đối với tài sản.
Do đó, khi phát hiện di chúc sau khi đã hoàn tất thủ tục khai nhận thừa kế, người có quyền lợi liên quan nên rà soát toàn bộ hồ sơ và thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền thừa kế của mình.
