Trong đời sống hôn nhân, có những trường hợp vợ hoặc chồng đột ngột rời khỏi nơi cư trú, mất liên lạc trong thời gian dài và không có bất kỳ tin tức xác thực nào. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống gia đình mà còn gây khó khăn khi người còn lại muốn giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến hôn nhân, con chung và tài sản chung. Vậy vợ hoặc chồng mất tích có được yêu cầu ly hôn không? Công ty Luật TNHH Hồng Giang – Chi nhánh Đà Nẵng sẽ phân tích cụ thể căn cứ quy định pháp luật hiện hành trong bài viết dưới đây.
Nội dung bài viết
1. Khi nào một người được tuyên bố mất tích?
Theo Điều 68 Bộ luật Dân sự năm 2015, một người có thể bị Tòa án tuyên bố mất tích khi đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật. Người đó phải biệt tích 02 năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết. Khi có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án có thể ra quyết định tuyên bố người đó mất tích.
Thời hạn 02 năm được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó. Nếu không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng. Nếu không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng thì thời hạn được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.
Như vậy, việc vợ hoặc chồng bỏ đi khỏi nơi cư trú, không liên lạc trong thời gian dài hoặc gia đình không tìm được tung tích chưa đương nhiên đồng nghĩa với việc người đó đã bị tuyên bố mất tích. Để thực hiện thủ tục ly hôn theo trường hợp này, người còn lại cần có quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án theo quy định pháp luật.
2. Điều kiện yêu cầu ly hôn khi vợ hoặc chồng mất tích
Theo khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn. Quy định này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người còn lại, tránh tình trạng quan hệ hôn nhân bị kéo dài trong khi một bên đã mất tích và không thể thực hiện đời sống vợ chồng bình thường. Để yêu cầu ly hôn trong trường hợp này, người có yêu cầu cần lưu ý những nội dung sau:
2.1. Thứ nhất, phải có quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án.
Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để áp dụng quy định về ly hôn khi vợ hoặc chồng mất tích. Nếu người kia mới chỉ bỏ đi hoặc mất liên lạc mà chưa có quyết định tuyên bố mất tích, người còn lại cần xem xét thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích trước.
2.2. Thứ hai, người yêu cầu phải có quyền yêu cầu giải quyết ly hôn.
Theo Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ hoặc chồng có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn, trừ các trường hợp pháp luật hạn chế quyền yêu cầu. Đối với trường hợp ly hôn do một bên bị tuyên bố mất tích, người còn lại có thể tự mình yêu cầu Tòa án giải quyết mà không cần sự đồng ý hoặc chữ ký của người mất tích.
2.3. Thứ ba, cần chuẩn bị hồ sơ và tài liệu chứng minh cho yêu cầu ly hôn.
Người yêu cầu cần cung cấp giấy tờ về quan hệ hôn nhân, thông tin nhân thân của các bên và quyết định tuyên bố mất tích. Trường hợp có tranh chấp về con chung hoặc tài sản chung, người yêu cầu nên chuẩn bị thêm các tài liệu liên quan để Tòa án xem xét giải quyết theo quy định. Việc một bên bị tuyên bố mất tích không đồng nghĩa với việc quan hệ hôn nhân tự động chấm dứt. Quan hệ hôn nhân chỉ chấm dứt khi bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật theo Điều 57 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
3. Thẩm quyền giải quyết ly hôn khi vợ hoặc chồng mất tích
Việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền là bước quan trọng để hồ sơ được tiếp nhận và giải quyết theo trình tự pháp luật. Đối với yêu cầu ly hôn khi một bên đã bị tuyên bố mất tích, người còn lại cần phân biệt hai thủ tục: yêu cầu tuyên bố một người mất tích và yêu cầu giải quyết ly hôn.
3.1. Đối với thủ tục yêu cầu tuyên bố mất tích
Theo quy định về thẩm quyền theo lãnh thổ tại Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, Tòa án nơi người bị yêu cầu tuyên bố mất tích có nơi cư trú cuối cùng có thẩm quyền giải quyết yêu cầu này.
3.2. Đối với thủ tục yêu cầu ly hôn
Người yêu cầu cần xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án hôn nhân và gia đình theo quy định tố tụng dân sự hiện hành. Việc xác định thẩm quyền cần căn cứ vào nơi cư trú, nơi làm việc của bị đơn, tình trạng địa chỉ của người mất tích và các yếu tố liên quan đến vụ việc.
Từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án có sự thay đổi về tổ chức và thẩm quyền theo các quy định pháp luật mới. Vì vậy, khi nộp đơn, người yêu cầu cần xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo địa bàn tương ứng, thay vì mặc nhiên nộp đơn theo tên Tòa án cấp huyện trước đây. Trong trường hợp vụ việc có yếu tố nước ngoài hoặc có tình tiết đặc biệt, thẩm quyền giải quyết cần được xem xét riêng theo quy định pháp luật hiện hành.
4. Kết luận
Vợ hoặc chồng mất tích không làm cho quan hệ hôn nhân tự động chấm dứt. Tuy nhiên, pháp luật cho phép người còn lại yêu cầu ly hôn khi người mất tích đã được Tòa án tuyên bố mất tích theo đúng trình tự. Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, xác định đúng thẩm quyền và thực hiện đúng thủ tục sẽ giúp hạn chế những khó khăn trong quá trình giải quyết. Nếu đang gặp vướng mắc về thủ tục tuyên bố mất tích, ly hôn khi vợ hoặc chồng mất tích, quyền nuôi con hoặc phân chia tài sản, người có yêu cầu nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật áp dụng cho trường hợp cụ thể để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
